ปวดท้องประจำเดือนคืออะไร
ชื่อทางการแพทย์ของอาการปวดประจำเดือนคือ dysmenorrhea วิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (ACOG) อธิบายว่าเยื่อบุโพรงมดลูกสร้างสารเคมีตามธรรมชาติที่เรียกว่าพรอสตาแกลนดิน สารนี้ทำให้กล้ามเนื้อและหลอดเลือดของมดลูกหดตัว ซึ่งก็คืออาการปวดบีบที่คุณรู้สึก ระดับพรอสตาแกลนดินสูงที่สุดในวันแรกของประจำเดือนและลดลงเมื่อเยื่อบุหลุดลอกออกไป อาการปวดจึงมักทุเลาลงหลังผ่านไปสองสามวันแรก
อาการปวดท้องประจำเดือนพบได้บ่อยมาก ACOG ระบุว่าผู้หญิงที่มีประจำเดือนมากกว่าครึ่งมีอาการปวดบ้าง 1 ถึง 2 วันในแต่ละเดือน และสำนักงานสุขภาพสตรีแห่งสหรัฐอเมริกา (US Office on Women’s Health หรือ OWH) ระบุว่าอาการปวดเป็นปัญหาประจำเดือนที่พบบ่อยที่สุด สำหรับคนส่วนใหญ่อาการปวดไม่รุนแรง แต่บางคนปวดมากจนทำกิจกรรมตามปกติไม่ได้หลายวันในแต่ละเดือน และอาจมีอาการท้องเสีย คลื่นไส้ อาเจียน ปวดศีรษะ หรือเวียนศีรษะร่วมด้วย
อาการปวดมักเป็นอย่างไร และนานแค่ไหน
NHS อธิบายอาการปวดประจำเดือนไว้ดังนี้
- ปวดท้องน้อยตอนเริ่มมีประจำเดือนหรือก่อนประจำเดือนมาเล็กน้อย
- ปวดบีบที่ร้าวไปถึงหลังและต้นขา
- ปวดแปลบหรือปวดตื้อ ๆ
OWH ระบุว่าบางคนรู้สึกเพียงหน่วง ๆ ในท้องหรือรู้สึกตึงดึงในอุ้งเชิงกราน NHS ระบุว่าอาการปวดประจำเดือนมักเป็นอยู่ไม่เกิน 3 วัน อาการปวดอาจเกิดพร้อมกับอาการอื่นที่มาก่อนมีประจำเดือน ซึ่งอธิบายไว้ในคู่มืออาการ PMS และพร้อมกับสัญญาณว่าประจำเดือนใกล้มาในช่วงแรก
แพทย์แบ่งอาการปวดประจำเดือนออกเป็นสองแบบ และรูปแบบอาการตลอดหลายเดือนมักเป็นสิ่งที่ช่วยแยกแยะ
| ปวดประจำเดือนแบบปฐมภูมิ (ปวดท้องประจำเดือนทั่วไป) | ปวดประจำเดือนแบบทุติยภูมิ (ปวดจากภาวะอื่น) | |
|---|---|---|
| สาเหตุ | พรอสตาแกลนดินทำให้มดลูกหดตัว (ACOG) | ภาวะอย่างเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญในกล้ามเนื้อมดลูก (ACOG) หรือถุงน้ำรังไข่ (OWH) |
| เริ่มเป็นเมื่อไรในชีวิต | ไม่นานหลังเริ่มมีประจำเดือน (ACOG) | มักเริ่มทีหลัง และมีแนวโน้มแย่ลงเรื่อย ๆ (ACOG, OWH) |
| ช่วงเวลาในรอบเดือน | ก่อนหรือระหว่างมีประจำเดือน และทุเลาลงหลังสองสามวันแรก (ACOG) | อาจเริ่มไม่กี่วันก่อนประจำเดือนมา ปวดมากขึ้นระหว่างมีประจำเดือน และยังปวดต่อหลังประจำเดือนหมด (ACOG) |
| เมื่ออายุมากขึ้น | มักปวดน้อยลงเมื่ออายุมากขึ้น (ACOG, OWH) | มักปวดมากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น (OWH) |
ตารางนี้ไม่ใช่วิธีวินิจฉัยตัวเอง แต่แสดงให้เห็นว่าทำไมบันทึกว่าอาการปวดเริ่มและหยุดเมื่อไรจึงมีประโยชน์ต่อแพทย์
อะไรที่มักช่วยได้
NHS แนะนำวิธีดูแลตัวเองเมื่อปวดประจำเดือนดังนี้
- แช่น้ำอุ่นหรืออาบน้ำอุ่น
- วางแผ่นประคบร้อนหรือกระเป๋าน้ำร้อนที่ห่อผ้าขนหนูไว้บนท้อง
- นวดท้องและหลังส่วนล่าง
- ออกกำลังกายเบา ๆ เช่น โยคะ ว่ายน้ำ เดิน หรือปั่นจักรยาน
- ยาแก้ปวดอย่างพาราเซตามอล (acetaminophen) หรือไอบูโพรเฟน
NHS เสริมว่าการลดแอลกอฮอล์และการไม่สูบบุหรี่ก็อาจช่วยได้ ACOG ยังแนะนำให้นอนหลับให้เพียงพอก่อนและระหว่างมีประจำเดือน และให้ผ่อนคลายด้วยการทำสมาธิหรือโยคะเพื่อช่วยรับมือกับอาการปวด
ยาแก้ปวดต้านการอักเสบ กินให้ถูกเวลาสำคัญ
ไอบูโพรเฟนและนาพรอกเซนเป็นยาต้านการอักเสบชนิดไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ACOG อธิบายว่ายาเหล่านี้ลดพรอสตาแกลนดินที่ร่างกายสร้าง อาการปวดจึงรุนแรงน้อยลง และได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มกินตั้งแต่มีสัญญาณแรกของประจำเดือนหรืออาการปวด โดยมักกินเพียง 1 หรือ 2 วัน ACOG ยังระบุกลุ่มคนที่ไม่ควรกินยา NSAIDs ได้แก่ ผู้ที่มีภาวะเลือดออกผิดปกติ โรคหืด แพ้แอสไพริน ตับถูกทำลาย มีโรคกระเพาะอาหารหรือแผลในกระเพาะอาหาร ควรทำตามวิธีใช้บนฉลาก และถามเภสัชกรหรือแพทย์หากไม่แน่ใจว่ายานั้นเหมาะกับคุณหรือไม่
แล้วอาหารเสริมล่ะ ACOG ระบุว่าวิตามินบี 1 หรือแมกนีเซียมอาจช่วยได้ แต่ยังมีงานวิจัยไม่มากพอที่จะแนะนำว่าเป็นการรักษาอาการปวดประจำเดือนที่ได้ผล
การรักษาที่แพทย์อาจเสนอ
หากการดูแลตัวเองยังไม่พอ แพทย์มีทางเลือกอื่นอีก NHS ระบุยาต้านการอักเสบที่ต้องสั่งโดยแพทย์อย่างนาพรอกเซนหรือกรดเมเฟนามิก เครื่อง TENS (อุปกรณ์ขนาดเล็กที่ใช้กระแสไฟฟ้าอ่อน ๆ ช่วยลดอาการปวด) และการคุมกำเนิดด้วยฮอร์โมน เช่น ยาเม็ด ยาฝัง หรือยาฉีด ซึ่งทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง และอาจทำให้ประจำเดือนมาน้อยลงและปวดน้อยลง ACOG เสริมว่าห่วงอนามัยชนิดมีฮอร์โมนก็ใช้กับอาการปวดประจำเดือนได้เช่นกัน
เมื่อยาบรรเทาอาการปวดไม่ได้ ACOG ระบุว่าการรักษาควรมุ่งหาสาเหตุ ซึ่งอาจรวมถึงการตรวจภายใน การอัลตราซาวด์ และในบางกรณีการส่องกล้องตรวจในช่องท้อง (laparoscopy) ซึ่งเป็นหัตถการที่ให้สูตินรีแพทย์มองเห็นภายในอุ้งเชิงกราน หากพบภาวะอย่างเนื้องอกมดลูกหรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ การรักษาภาวะนั้นก็ช่วยได้
เมื่อไรควรพบแพทย์
ขอนัดพบแพทย์ด่วนหากปวดอุ้งเชิงกรานหรือปวดประจำเดือนรุนแรงหรือมากกว่าปกติ และยาแก้ปวดไม่ช่วย นี่คือคำแนะนำกรณีเร่งด่วนของ NHS
นัดพบแพทย์ตามปกติหาก
- ประจำเดือนปวดมากขึ้น มามากขึ้น หรือมาไม่สม่ำเสมอ
- อาการปวดประจำเดือนทำให้คุณทำกิจวัตรประจำวันตามปกติไม่ได้
- คุณเจ็บระหว่างมีเพศสัมพันธ์ หรือเจ็บเวลาปัสสาวะหรือถ่ายอุจจาระ
- คุณมีเลือดออกระหว่างรอบเดือน
- คุณสังเกตว่าการปัสสาวะหรือการถ่ายอุจจาระเปลี่ยนไป ท้องบวม เบื่ออาหาร หรือน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ
- ยาแก้ปวดที่ซื้อได้เองไม่ช่วย หรืออาการปวดรบกวนการทำงานหรือการเรียน (OWH)
- มีลิ่มเลือดขนาดใหญ่กว่าเหรียญ 25 เซนต์ของสหรัฐฯ หรือปวดในช่วงอื่นที่ไม่ใช่ก่อนหรือระหว่างมีประจำเดือน (OWH)
NHS ยังระบุว่าห่วงอนามัยอาจทำให้ปวดประจำเดือนได้ โดยเฉพาะใน 3 ถึง 6 เดือนแรกหลังใส่ หากอาการปวดเริ่มหรือเปลี่ยนไปหลังเริ่มใช้วิธีคุมกำเนิดใหม่ ควรแจ้งแพทย์ด้วย หากต้องการเตรียมตัว ดูคู่มือสิ่งที่ควรนำไปเมื่อพบแพทย์เรื่องประจำเดือน
ทำไมการบันทึกอาการปวดตามวันในรอบเดือนจึงช่วยได้
อาการปวดที่ค่อย ๆ แย่ลงสังเกตได้ยากจากเดือนหนึ่งไปอีกเดือน OWH ระบุว่าการจดอาการและประจำเดือนไว้ในไดอารี่หรือปฏิทินช่วยให้แพทย์หรือพยาบาลวินิจฉัยปัญหาสุขภาพได้ บันทึกเพียงไม่กี่เดือนก็แสดงได้ว่าอาการปวดเริ่มเร็วขึ้น นานขึ้น หรือตอนนี้ยังปวดต่อหลังเลือดหยุดแล้วหรือไม่ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ ACOG เชื่อมโยงกับการปวดประจำเดือนแบบทุติยภูมิ
ในประจำเดือนแต่ละครั้ง ควรจดสิ่งเหล่านี้
- วันในรอบเดือนที่เริ่มปวดและวันที่หายปวด
- ปวดมากแค่ไหน ด้วยคำพูดของคุณเองหรือด้วยคะแนน 0 ถึง 10 ที่คุณกำหนดเอง
- ปวดตรงไหน: ท้อง หลัง หรือต้นขา
- ปริมาณประจำเดือนในวันนั้น
- สิ่งที่คุณกินหรือลองทำ และช่วยได้หรือไม่
- วันที่คุณต้องหยุดงาน หยุดเรียน หรือยกเลิกนัด
คู่มือควรบันทึกอะไรในแอปติดตามประจำเดือนอธิบายเพิ่มเติม และคู่มือเรื่องจำนวนวันที่มีประจำเดือนอธิบายวิธีแยกประจำเดือนที่มานานหรือมามากออกจากแบบปกติ
Cyli ช่วยได้อย่างไร
ใน Cyli คุณบันทึกปวดท้องประจำเดือน (Cramps) ได้ในวันใดก็ได้ พร้อมกับปวดหลัง ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อ่อนเพลีย และอาการอื่น ๆ คุณยังบันทึกสถานะประจำเดือนและปริมาณ จดยาที่กินด้วยคำพูดของคุณเอง และเพิ่มโน้ตส่วนตัวได้ ปฏิทิน (Calendar) แสดงว่าแต่ละบันทึกตรงกับวันที่เท่าไรของรอบเดือน และหากลืม คุณเพิ่มหรือแก้ไขวันที่ผ่านมาได้ ดูรายการทั้งหมดที่การบันทึกประจำวัน
ข้อมูลเชิงลึกและรายงานสรุปสิ่งที่คุณบันทึกไว้ และเมื่อประวัติยังไม่พอ Cyli จะบอกตรง ๆ Cyli Premium ที่เลือกได้เพิ่มมุมมองว่าอาการใดมักเกิดตามรอบเดือนของคุณ สรุปเหล่านี้อธิบายบันทึกของคุณเอง ไม่ใช่การวินิจฉัย Cyli 1.0 ส่งออกเป็นไฟล์ไม่ได้ เมื่อไปพบแพทย์คุณจึงเปิดหน้าจอให้ดูหรือจดวันที่ที่ต้องการไป บันทึกของคุณถูกเข้ารหัสอยู่บน iPhone และ Cyli เป็นแอปเพื่อสุขภาวะ ไม่ใช่วิธีคุมกำเนิด
คำถามที่พบบ่อย
ปวดท้องประจำเดือนนานกี่วัน
NHS ระบุว่าอาการปวดประจำเดือนมักเป็นอยู่ไม่เกิน 3 วัน ACOG ระบุว่าผู้หญิงหลายคนปวด 1 ถึง 2 วันในแต่ละเดือน หากปวดนานกว่านั้นมาก หรือยังปวดต่อหลังประจำเดือนหมด ควรปรึกษาแพทย์
ปวดท้องก่อนประจำเดือนมาเป็นเรื่องปกติไหม
ปกติ ตามข้อมูลของ NHS อาการปวดอาจเริ่มก่อนประจำเดือนมาเล็กน้อย ACOG ระบุว่าอาการปวดที่เริ่มไม่กี่วันก่อนประจำเดือนมา ปวดมากขึ้นระหว่างมีประจำเดือน และไม่หายไปหลังประจำเดือนหมด อาจเป็นสัญญาณของภาวะอื่น จึงควรเล่ารูปแบบนี้ให้แพทย์ฟัง
ปวดท้องประจำเดือนจะดีขึ้นเมื่ออายุมากขึ้นไหม
สำหรับหลายคนใช่ ACOG ระบุว่าอาการปวดประจำเดือนทั่วไปมักปวดน้อยลงเมื่ออายุมากขึ้น และอาจดีขึ้นหลังคลอดบุตร แต่อาการปวดที่แย่ลงเรื่อย ๆ ตลอดหลายปีเป็นอีกเรื่องหนึ่งและควรตรวจ
ควรกินไอบูโพรเฟนแก้ปวดท้องประจำเดือนตอนไหน
ACOG ระบุว่ายา NSAIDs อย่างไอบูโพรเฟนได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มกินตั้งแต่มีสัญญาณแรกของประจำเดือนหรืออาการปวด โดยมักกิน 1 หรือ 2 วัน ยานี้ไม่เหมาะกับทุกคน รวมถึงผู้ที่เป็นโรคหืด แผลในกระเพาะอาหาร หรือภาวะเลือดออกผิดปกติ จึงควรอ่านฉลากหรือถามเภสัชกร
ปวดท้องประจำเดือนเป็นสัญญาณของเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ได้ไหม
บางครั้ง NHS และ ACOG ระบุว่าเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญในกล้ามเนื้อมดลูก และเนื้องอกมดลูก เป็นภาวะที่ทำให้ปวดประจำเดือนได้ มีเพียงแพทย์ที่หาสาเหตุได้ บันทึกว่าคุณปวดเมื่อไรและอาการเปลี่ยนไปอย่างไรช่วยให้คุยกับแพทย์ได้ง่ายขึ้น
แอปติดตามประจำเดือนบอกได้ไหมว่าทำไมฉันปวดท้อง
ไม่ได้ แอปอย่าง Cyli เก็บสิ่งที่คุณบันทึกไว้และแสดงตามวันในรอบเดือน แต่ไม่ได้วินิจฉัย หากปวดรุนแรง ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือกระทบชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลทางการแพทย์ในหน้านี้มาจากแหล่งข้อมูลด้านสาธารณสุขด้านล่าง ซึ่งอ่านเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2026 Cyli เป็นแอปเพื่อสุขภาวะ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
- NHS: Period pain (2026-03-18)
- ACOG: Dysmenorrhea: Painful Periods (2022-01)
- Office on Women’s Health (US HHS): Period problems (2025-09-26)
Cyli เป็นแอปเพื่อสุขภาวะ ไม่ใช่เครื่องมือแพทย์ ไม่ได้ให้คำแนะนำทางการแพทย์ และห้ามใช้เพื่อการคุมกำเนิด แอป Cyli มีให้ใช้งาน 12 ภาษา ได้แก่ อังกฤษ อาหรับ จีน (ตัวเต็ม) ดัตช์ ฝรั่งเศส เยอรมัน อิตาลี ญี่ปุ่น เกาหลี โปรตุเกส (บราซิล) สเปน และตุรกี ขณะนี้แอปยังไม่มีภาษาไทย